Follow us

Αποποίηση κληρονομιάς από ανήλικο

Κατά το κληρονομικό δίκαιο, συγκεκριμένα κατά το άρθρο 1847 ΑΚ οι κληρονόμοι του θανόντος έχουν προθεσμία τεσσάρων μηνών να αποποιηθούν την κληρονομία του, διαφορετικά θεωρείται ότι την έχουν αποδεχθεί σιωπηρά (άρθρο 1850 ΑΚ). Η ίδια τετράμηνη προθεσμία εφαρμόζεται και για τους ανήλικους κληρονόμους. Η προθεσμία εκκινεί από όταν οι γονείς του ανηλίκου, ως νόμιμοι εκπρόσωποί του, έλαβαν γνώση της επαγωγής της κληρονομίας και του λόγου αυτής, δηλαδή γνώση του θανάτου και για ποιον λόγο ο ανήλικος καλείται ως κληρονόμος π.χ. λόγω ύπαρξης διαθήκης ή επειδή προηγήθηκε αποποίηση άλλου κληρονόμου κλπ.

Ωστόσο, διαφοροποίηση εντοπίζεται στην διαδικασία αποδοχής και αποποίησης για τους ανήλικους για λόγους προστασίας αυτών και της περιουσίας τους. Έτσι αφενός ο νομοθέτης παρέχει στον ανήλικο το δικαίωμα αποδοχής της κληρονομίας με το ευεργέτημα της απογραφής (άρθρο 1902 ΑΚ), αφετέρου απαιτεί την προηγούμενη άδεια του δικαστηρίου για να δηλωθεί η αποποίηση της κληρονομίας (άρθρα 1526 και 1625 ΑΚ). Ειδικότερα, μέσω του ευεργετήματος της απογραφής είναι δυνατή η αποδοχή της κληρονομίας χωρίς να συνενωθεί η ατομική περιουσία του ανήλικου με την περιουσία που κληρονομεί, όπως συμβαίνει κατά κανόνα. Κατά τον τρόπο αυτόν ο ανήλικος ευθύνεται για τυχόν χρέη του αποθανόντος μόνο έως το ύψος του ενεργητικού της κληρονομίας (άρθρα 1904-1905 ΑΚ). Προϋπόθεση αυτού είναι μέσα σε ένα έτος από την ενηλικίωσή του προβεί σε απογραφή της κληρονομίας, διαφορετικά εκπίπτει από το ευεργέτημα (άρθρα 1911-1912 ΑΚ).

Από την άλλη πλευρά, η αποποίηση του ανηλίκου πρέπει να γίνει από τους ασκούντες την γονική μέριμνα αυτού, δηλαδή κατά το συνήθως συμβαίνον και από τους δύο γονείς του. Για να προβούν στην δήλωση αποποίησης πρέπει να καταθέσουν στο αρμόδιο δικαστήριο αίτηση για να τους δοθεί άδεια να αποποιηθούν την κληρονομία για λογαριασμό του τέκνου τους. Το δικαστήριο θα εξετάσει κατά τις διατάξεις της εκούσιας δικαιοδοσίας την αίτηση και εφόσον αποδεικνύεται ότι η αποποίηση της κληρονομίας είναι προς το συμφέρον του τέκνου π.χ. επειδή το παθητικό της κληρονομιάς υπερβαίνει το ενεργητικό της ή επειδή υπάρχουν μόνο χρέη και μηδενικό ενεργητικό, θα κάνει δεκτή την αίτηση. Σημειωτέον δε ότι το διάστημα από την υποβολή της αίτησης στο δικαστήριο για την παροχή άδειας μέχρι την έκδοση της σχετικής απόφασης δεν προσμετράται στην τετράμηνη προθεσμία αποποίησης. Μετά την έκδοση της απόφασης οι γονείς πρέπει να προβούν στην δήλωση αποποίησης στην γραμματεία του αρμόδιου δικαστηρίου, ήτοι του ειρηνοδικείου του τόπου της τελευταίας κατοικίας του κληρονομούμενου.

Είναι σαφές ότι η ανωτέρω διαδικασία αποποίησης αποτελεί μια χρονοβόρα και δαπανηρή διαδικασία, η οποία διέρχεται από πολλά στάδια και είναι δύσκολο να ολοκληρωθεί χωρίς την κατάλληλη καθοδήγηση. Παρ’ όλα αυτά αποτελούσε την μόνη δυνατότητα του ανηλίκου κληρονόμου, με συνέπεια πολλές φορές η κληρονομία να καταλήγει στα χέρια του χωρίς να το γνωρίζει ο ίδιος ή οι γονείς του και να ευθύνεται για τα χρέη του θανόντος. Η κατάσταση ανατράπηκε με την νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ 2862/2013, ΣτΕ 371/2014 κ.λπ.), η οποία ερμηνεύοντας τις διατάξεις περί αποδοχής με το ευεργέτημα της απογραφής και της προθεσμίας αποποίησης έκρινε ότι αφού δίνεται στον ανήλικο μετά την ενηλικίωσή του προθεσμία ενός έτους για να προβεί σε απογραφή, μπορεί εντός της ετήσιας αυτής προθεσμίας να προβεί και σε δήλωση αποποίηση της κληρονομίας. Ωστόσο, ακολούθησαν και αντίθετες αποφάσεις που δεν δέχθηκαν την ανωτέρω ερμηνεία, θεωρώντας δυνατή μόνο την αποποίηση του ανηλίκου δυνάμει άδειας του δικαστηρίου εντός του προβλεπόμενου τετραμήνου.

Προς επίλυση αυτής της κατάστασης, ο νομοθέτης προέβη σε ερμηνεία της διάταξης του άρθρου 1912 ΑΚ με το άρθρο 35 του ν. 4786/2021, σύμφωνα με το οποίο: «Κατά την αληθή έννοια του άρθρου 1912 του Αστικού Κώδικα, ο κληρονόμος που ενηλικιώνεται δικαιούται εντός της ετήσιας προθεσμίας του άρθρου 1912 ΑΚ να αποποιηθεί την κληρονομία.». Ωστόσο, ακολούθησαν αποφάσεις που θεώρησαν την διάταξη του άρθρο 35 του ν. 4786/2021 ψευδοερμηνευτική και άρα εφαρμοζόμενη μόνο για όσες δηλώσεις αποποίησης αφορούν θανάτους που λαμβάνουν χώρα μετά τις 23-03-2021 που δημοσιεύθηκε ο ανωτέρω νόμος. Την ίδια θέση υιοθετούσαν και οι φορολογικές αρχές, οι οποίες αναζητούσαν τα χρέη των αποθανόντων από τους κληρονόμους τους. Επί αυτού του ζητήματος δημοσιεύθηκε η υπ’ αρ. 1496/2023 απόφαση του ΑΠ η οποία έκρινε ότι η διάταξη αυτή είναι πράγματι ερμηνευτική του άρθρου 1912 ΑΚ και συνεπώς εφαρμόζεται για όλες τις δηλώσεις αποποίησης ανεξαρτήτως του αν ο θάνατος συνέβη πριν ή μετά τις 23-03-2021.

Ως αποτέλεσμα, η αποποίηση της κληρονομίας που επάγεται σε ανήλικο μπορεί να γίνει πλέον με δύο τρόπους: α) με δήλωση αποποίησης από τους γονείς του που κατατίθεται στην γραμματεία του αρμόδιου δικαστηρίου, αφού πρώτα εκείνοι έχουν μέσα στην προθεσμία των 4 μηνών καταθέσει αίτηση στο αρμόδιο δικαστήριο κι έχουν λάβει άδεια του δικαστηρίου να αποποιηθούν για λογαριασμό του την κληρονομιά ή β) με δήλωση αποποίησης που κατατίθεται στην γραμματεία του αρμόδιου δικαστηρίου εντός του έτους που ακολουθεί την ενηλικίωσή του.